Paweł Dębek | 2017-03-31

Kluczowe zasady systemów: dawanie i branie

Systemy są przestrzenią wymiany. Z jednej strony ci, którzy do systemów przynależą zasilają je, z drugiej otrzymają ważne dla siebie zasoby. Z punktu widzenia istnienia systemu kluczowe jest tu zachowanie równowagi. Brak równowagi w dawaniu i braniu jest dla każdego systemu w dłuższej perspektywie zabójczy.

Diagnoza dla Anny brzmiała: wypalenie zawodowe. Anna od 15 lat była nauczycielką. Codziennie przygotowywała się pod kątem potrzeb swoich uczniów. Na każdą lekcję starała się mieć oryginalny pomysł. Zdolnych uczniów przygotowywała do olimpiad, słabszym pomagała w czasie zajęć wyrównawczych. Korzystała z każdej okazji do szkolenia się i chętnie brała udział w rozmaitych konferencjach i dodatkowych projektach. Praca była jej pasją i… była wszystkim, w co Anna inwestowała swój czas i energię. Ostry kryzys emocjonalny, który dopadł ją po 15 latach pracy dla szkoły, wyłączył ją z normalnego funkcjonowania na kilka miesięcy. Po poważnej pracy nad sobą, powróciła do codziennego życia. Ale wraz z tym przyszło inne patrzenie na zaangażowanie w pracę. I choć oczywiście za pojawieniem się wypalenia zawodowego u Anny, mojej klientki, stały również jej bardzo osobiste powody - to historia ta dobrze obrazuje, czym grozić może długotrwałe niezachowywanie równowagi w dawaniu i braniu w sferze pracy.

Patrząc na historię Anny z perspektywy systemu, czyli szkoły, można by naiwnie powiedzieć, że system na tym skorzystał - wszak dużo dostawał w postaci energii, pomysłów i ciężkiej pracy Anny nad wynikami uczniów. Ale to nie cała prawda. Bo wraz odejściem Anny, również system gwałtownie stracił ważnego, cenionego i zdolnego nauczyciela. Stracił zresztą bezpowrotnie - Anna nie zdecydowała się już na powrót do swojej szkoły, słusznie obawiała się, że otoczenie przywykłe do jej roli "pracusia" ponownie ją w tę rolę będzie spychać. A teraz wyobraźcie sobie, że większość nauczycieli w szkole to Anny po 15 latach wypalania się. Jeszcze przychodzą do pracy, bez energii lub bez cierpliwości, na granicy załamania, coraz bardziej wrogo traktując siebie, swoją pracę i wszystkich dookoła. I chociaż przez wiele lat taka szkoła byłaby miejscem genialnego rozwoju uczniów, pełnym pasji i zaangażowania, to jeśli system nie zdołałby wyrównywać swoim pracownikom tego wkładu energii - stopniowo zamieniałby się w ponure siedlisko wypalonych zombie. Hm… czy aby na pewno nigdy nie widzieliście takiej szkoły?

Zupełnie nie jest prawdą, że to co system może zaoferować w zamian to pieniądze. Są one z pewnością istotnym elementem budowania równowagi w sferze pracy, ale nie jedynym i często wcale nie najważniejszym. Obok bowiem pieniędzy mamy doświadczenie, możliwość rozwoju i uczenia się, komfort i wygodę, bezpieczeństwo, relacje, dobre samopoczucie, dumę i docenienie, gadżety i bonusy, atrakcyjne nagrody i premie, poczucie misji i spełnienia, wartość angażowania się w ważne rzeczy i uczestniczenia w centrum wydarzeń - całą gamę motywatorów, a w gruncie rzeczy elementów wymiany, jaka dokonuje się między systemem a jego uczestnikami. Rozmaite teorie pokazują, jakie i dla kogo szczególnie mają znaczenie. Dla młodego pracownika nadgodziny mogą być elementem fascynującej przygody zdobywania nowego doświadczenia, więc istotna będzie tu atrakcyjność zadań, ale już kilka lat później ten sam pracownik w roli młodego ojca będzie w pracy bardziej poszukiwał bezpieczeństwa i takiej korzyści oczekiwał w zamian za swoje zaangażowanie. Kluczowe tutaj jest dostrzeżenie owej równowagi w dawaniu i braniu, która oczywiście jest subiektywną kwestią postrzegania. 

Istotnym elementem tej równowagi jest również czas. Otóż ważne, aby owa równowaga w dawaniu i braniu zachodziła, ale niekoniecznie musi się to odbywać natychmiast lub też w perspektywie tygodnia czy miesiąca. Są wszak okresy, projekty czy cykle pracy, gdy pracownicy angażują się bardziej, wkładają więcej energii, poświęcają więcej swoich zasobów. Dobrze, gdy poświęcenie owo przynosi premię, nagrodę, bonus. Często w przypadku przedsiębiorców i szefów równoważy się to okresami w roku, gdy zapotrzebowanie na energię jest mniejsze. Warto umieć takie okresy dostrzegać i korzystać z nich dla regeneracji. 

Brak równowagi w dawaniu i braniu jest na dłuższa metę dewastujący. Prowadzi do głębokich kryzysów - zarówno indywidualnych, jak i systemowych - a w ostateczności grozi upadkiem systemu. Szczególna odpowiedzialność za dbałość o właściwy przebieg wymiany w obrębie systemu spoczywa na osobach, odpowiadających za całość funkcjonowania organizacji i jej poszczególnych zespołów - liderach, przywódcach, managerach. Ale oczywiście spoczywa również na każdym, kto do systemu indywidualnie przynależy. W obszarze pracy każdy z nas jest odpowiedzialny za pilnowanie swoich granic i dbanie, aby zarówno nie dawać zbyt hojnie, jak i czerpać kosztem całości. 

Na koniec wspomnę jedynie (wątek wart rozwinięcia przy okazji kolejnych warsztatów o coachingu systemowym), że szczególną trudność kwestia dawania i brania sprawia wszędzie tam, gdzie wkład i potrzeby są trudne do oszacowania - między współwłaścicielami, szczególnie w początkach działalności, w organizacjach i miejscach gdzie praca nie jest odpłatna ale oparta na wolontaryjnym zaangażowaniu, w momentach dla organizacji krytycznych, gdzie potrzebni są bohaterowie oraz wszędzie tam, gdzie reguły są niejasne a podział ról nieczytelny. Wówczas kwestia dawania i brania powinna być rozpatrywana bardzo indywidualnie i bardzo ostrożnie, ale z punktu widzenia osób pracujących z systemami jako doradcy i coachowie - jest ona niezwykle ważna. 

To był trzeci odcinek cyklu poświęconego kluczowym zasadom systemów. W pierwszym mówiłem o porządku, w drugim o przynależności - w następnym opowiem o tym, jakie znaczenie dla działania systemów ma stare i nowe.

Autor:
Autor: Paweł Dębek

Paweł Dębek

debek.pawel@gmail.com


psycholog - coach, terapeuta, trener - www.paweldebek.pl
Inne wpisy autora:

Powiązane Artykuły

O coachingu, zarządzaniu i motywacji rozmawiamy z Maciejem Sasinem
2017-04-11
Kluczowe zasady systemów: przynależność
2017-03-01
Kluczowe zasady systemów: Porządek
2017-01-16
3 powody, dla których warto patrzeć systemowo
2016-11-24

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA!


Wydarzenia Zobacz Więcej

Konferencja pt. ,,Rekrutacja / Rewolucja 2018”

Warszawa, Mamaison Hotel Le Regina

Za 6 dni

2017-11-23

Innowacje w HR Conference&Expo

Warszawa, Hotel Marriott

Za 11 dni

2017-11-28

Za 19 dni

2017-12-06

Za 25 dni

2017-12-12